Với kinh nghiệm tư vấn cho nhiều nhà thầu Việt Nam vươn ra biển lớn hoặc nhận thầu các dự án FDI quy mô lớn, chúng tôi nhận thấy nhiều đơn vị vẫn mang tư duy của hợp đồng thi công truyền thống (Red Book) áp vào hợp đồng EPC (Silver Book).
5 rủi ro lớn nhà thầu Việt Nam thường bỏ qua khi áp dụng FIDIC Silver Book 2017
Dưới đây là 5 “Tử huyệt” trong FIDIC Silver Book 2017 mà nếu lơ là, Nhà thầu có thể đối mặt với nguy cơ phá sản, đặc biệt là với thói quen quản lý “vừa làm vừa gỡ” của nhiều nhà thầu Việt, và giải pháp hạn chế/khắc phục chúng bằng các điều khoản cụ thể.
Lời khuyên của chuyên gia: Khi ký FIDIC Silver Book, đừng chỉ nhìn vào Giá trọn gói hấp dẫn. Hãy nhìn vào Điều kiện Riêng (Particular Conditions). Đó là nơi duy nhất bạn có thể “gỡ” lại các rủi ro trọng yếu.
1. Rủi Ro Địa Chất và Điều Kiện Hiện Trường (Điều 4.12 – Đã bị loại bỏ!)
Đây là cú sốc lớn nhất. Trong Red Book và Yellow Book, nếu gặp địa chất bất thường “không thể lường trước”, Nhà thầu được tính phát sinh.
-
Trong Silver Book: Điều khoản về “Điều kiện vật chất không lường trước được” (Unforeseeable Physical Conditions) đã bị loại bỏ hoàn toàn.
-
Hậu quả: Nếu Nhà thầu đào móng và gặp đá cứng thay vì đất mềm, hoặc túi bùn khổng lồ, Nhà thầu phải tự bỏ tiền túi ra xử lý. Chủ đầu tư sẽ nói: “Anh đã ký trọn gói, anh phải tự khảo sát kỹ trước khi báo giá.”
-
Lời khuyên: Đừng bao giờ tin hoàn toàn vào hồ sơ khảo sát địa chất của Chủ đầu tư (thường chỉ mang tính tham khảo). Hãy tính dự phòng phí rủi ro địa chất thật cao hoặc đàm phán để đưa rủi ro này vào Điều kiện riêng.
Giải pháp: Xử lý Rủi ro Địa chất (Khôi phục Điều 4.12)
FIDIC Silver Book mặc định Nhà thầu chịu mọi rủi ro địa chất. Để gỡ bỏ, ta cần tái kích hoạt cơ chế “Không lường trước được” (Unforeseeable) tương tự như Sách Vàng.
Đề xuất sửa đổi Điều 4.12 (Điều kiện vật chất không lường trước được):
Thay thế toàn bộ nội dung Điều 4.12 của Điều kiện Chung bằng nội dung sau:
“Trong quá trình thi công, nếu Nhà thầu gặp phải các điều kiện vật chất bất lợi (ngoại trừ điều kiện khí hậu) tại Công trường mà, theo quan điểm của một Nhà thầu có kinh nghiệm, là không thể lường trước được một cách hợp lý tại thời điểm nộp thầu, Nhà thầu sẽ gửi Thông báo cho Chủ đầu tư.
Trong trường hợp này, Nhà thầu sẽ có quyền thực hiện khiếu nại theo Điều 20 để được:
(a) Gia hạn thời gian (EOT) nếu việc hoàn thành bị chậm trễ; và
(b) Thanh toán Chi phí phát sinh.”
(Mục tiêu: Chuyển rủi ro của các túi bùn, hang động ngầm, đá cứng bất thường… quay trở lại phía Chủ đầu tư).
2. Gánh Chịu Sai Sót Trong “Yêu Cầu Của Chủ Đầu Tư” (Điều 5.1)
-
Cái bẫy: Nhà thầu Việt thường nghĩ: “Chủ đầu tư đưa bài toán (Employer’s Requirements) sai thì họ phải chịu trách nhiệm.”
-
Thực tế Silver 2017: Khi ký hợp đồng, Nhà thầu được coi là đã “kiểm tra kỹ lưỡng” (scrutinised) các yêu cầu này. Nếu sau này phát hiện sai sót trong thiết kế sơ bộ hoặc thông số kỹ thuật của Chủ đầu tư, Nhà thầu phải tự sửa chữa bằng chi phí của mình.
-
Ngoại lệ duy nhất: Chỉ những sai sót mà một nhà thầu có kinh nghiệm không thể tìm ra trước khi ký hợp đồng mới được xem xét (rất khó chứng minh).
Giải pháp: Giới hạn Trách nhiệm về “Yêu cầu của Chủ đầu tư” (Sửa đổi Điều 5.1)
Để tránh việc phải chịu trách nhiệm cho những dữ liệu sai từ đầu của CĐT mà Nhà thầu không thể kiểm tra hết.
Đề xuất bổ sung vào cuối Điều 5.1:
Bổ sung vào cuối đoạn đầu tiên của Điều 5.1:
“Tuy nhiên, Nhà thầu sẽ không chịu trách nhiệm đối với bất kỳ sai sót, lỗi, hoặc thiếu sót nào trong Yêu cầu của Chủ đầu tư liên quan đến:
(a) Các dữ liệu và thông tin mà Nhà thầu không thể xác minh một cách hợp lý trước Ngày Cơ sở (Base Date) do hạn chế về thời gian hoặc khả năng tiếp cận;
(b) Các tiêu chí về quy trình công nghệ hoặc các thông số vận hành cụ thể do Chủ đầu tư ấn định mà không thể thay đổi; và
(c) Các dữ liệu dưới lòng đất (subsurface data) mà việc kiểm chứng đòi hỏi phải thực hiện khoan thăm dò phức tạp vượt quá phạm vi khảo sát sơ bộ thông thường.”
3. “Bẫy” Thời Hạn 28 Ngày (Time-Bar) Tại Điều 20.2
FIDIC 2017 cực kỳ nghiêm khắc về thời hạn.
-
Thói quen: Nhà thầu Việt thường nể nang, “làm trước, giấy tờ tính sau”, hoặc chỉ trao đổi qua Zalo/Email không chính thức.
-
Rủi ro: Nếu phát sinh sự việc (ví dụ: Chủ đầu tư chậm bàn giao mặt bằng), nhưng Nhà thầu không gửi Thông báo (Notice) chính thức trong vòng 28 ngày, Nhà thầu sẽ mất trắng quyền lợi (không được tính thêm tiền, không được gia hạn). Trong Silver Book, việc mất quyền gia hạn đồng nghĩa với việc bị phạt chậm tiến độ (LDS) cực nặng.
Giải pháp: “Làm mềm” Bẫy Thời hạn 28 Ngày (Sửa đổi Điều 20.2)
Điều khoản này giúp Nhà thầu không bị mất trắng quyền lợi chỉ vì lỡ quên gửi thông báo (Notice) đúng hạn, miễn là Chủ đầu tư không bị thiệt hại gì từ sự chậm trễ đó.
Đề xuất bổ sung khoản 20.2.5 (Ngoại lệ công bằng):
Bổ sung khoản mới:
“Nếu Nhà thầu không gửi Thông báo Khiếu nại trong thời hạn 28 ngày theo quy định tại Điều 20.2.1, Ban Phân xử (DAAB) hoặc Trọng tài vẫn có quyền xem xét khiếu nại đó nếu Nhà thầu chứng minh được rằng:
(a) Có lý do chính đáng cho sự chậm trễ (ví dụ: sự kiện chưa bộc lộ rõ ràng hậu quả); và
(b) Sự chậm trễ trong việc thông báo không gây thiệt hại nghiêm trọng đến khả năng kiểm tra hồ sơ hoặc quyền lợi của Chủ đầu tư.”
4. Cam Kết “Phù Hợp Mục Đích Sử Dụng” (Fitness for Purpose – Điều 4.1)
Đây là nghĩa vụ cao nhất trong xây dựng.
-
Khác biệt: Trong thi công thường, bạn chỉ cần làm “đúng bản vẽ”. Trong EPC Silver Book, bạn phải đảm bảo công trình “vận hành ra tiền”.
-
Ví dụ: Bạn xây một nhà máy điện. Bạn làm đúng mọi tiêu chuẩn kỹ thuật, bê tông đủ mác, thép đủ lượng. Nhưng khi vận hành, nhà máy không đạt đủ công suất MW như cam kết do lỗi thiết kế hệ thống.
-
Hậu quả: Bạn vi phạm hợp đồng. Bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp thông thường thường từ chối bảo vệ lỗi “Fitness for Purpose”, đẩy Nhà thầu vào rủi ro tài chính khổng lồ.
Giải pháp: Cụ thể hóa “Phù hợp Mục đích sử dụng” (Sửa đổi Điều 4.1)
Thay vì để cụm từ “Fitness for Purpose” (Phù hợp mục đích) treo lơ lửng một cách mơ hồ (rất khó mua bảo hiểm), hãy trói nó vào các con số kỹ thuật cụ thể.
Đề xuất sửa đổi đoạn liên quan đến Fitness for Purpose trong Điều 4.1:
Sửa đổi:
“Nghĩa vụ của Nhà thầu về việc Công trình phải phù hợp cho mục đích sử dụng (Fitness for Purpose) sẽ được coi là hoàn thành nếu Công trình đáp ứng các Chỉ số Đảm bảo Vận hành (Performance Guarantees) được quy định cụ thể tại Phụ lục [X] của Hợp đồng sau khi hoàn thành các Thử nghiệm khi Hoàn thành. Việc đạt được các chỉ số này sẽ là bằng chứng cuối cùng và duy nhất cho sự phù hợp mục đích của Công trình.”
(Mục tiêu: Giới hạn trách nhiệm pháp lý. Nếu máy chạy đủ công suất, đủ tải trọng thiết kế thì coi như xong trách nhiệm, không bàn đến các mục đích trừu tượng khác).
5. Sự “Đồng Ý Mặc Nhiên” Quyết Định Của Đại Diện CĐT (Điều 3.7)
Một điểm mới trong bản 2017 rất nguy hiểm nếu bộ phận Admin (quản lý hợp đồng) lười biếng.
-
Quy định: Khi Đại diện Chủ đầu tư đưa ra một Quyết định (Determination) (ví dụ: Bác bỏ yêu cầu thanh toán của Nhà thầu), nếu Nhà thầu không gửi “Thông báo không hài lòng” (Notice of Dissatisfaction) trong vòng 28 ngày, quyết định đó trở thành cuối cùng và ràng buộc (Final and Binding).
-
Rủi ro: Sự im lặng được coi là đồng ý. Nhà thầu không thể kiện ra Trọng tài về vấn đề đó được nữa.
Giải pháp Kéo dài thời gian phản đối Quyết định (Sửa đổi Điều 3.7)
Tăng thời gian để bộ phận pháp chế của Nhà thầu kịp phản ứng trước các Quyết định bất lợi từ Đại diện CĐT.
Đề xuất sửa đổi Điều 3.7.5 (Thông báo không hài lòng):
Thay thế cụm từ “28 ngày” thành “56 ngày”:
“Nếu một trong hai Bên không hài lòng với Quyết định của Đại diện Chủ đầu tư, Bên đó có thể, trong vòng 56 ngày sau khi nhận được Thông báo về Quyết định, gửi Thông báo Không hài lòng (NOD) cho Bên kia…”
(Mục tiêu: Có thêm thời gian để chuẩn bị hồ sơ phản bác, tránh việc “im lặng là đồng ý”).
⚠️ Lưu ý Quan trọng cho Nhà thầu Việt Nam:
-
Thứ tự ưu tiên: Hãy cố gắng đưa các điều khoản này vào Thỏa thuận Hợp đồng (Contract Agreement) hoặc Điều kiện Riêng (Part B). Nếu để trong các phụ lục kỹ thuật, chúng có thể bị vô hiệu hóa bởi Điều kiện Chung.
-
Chiến thuật đàm phán: Chủ đầu tư thường sẽ từ chối sửa Điều 4.12 (Địa chất) trong hợp đồng EPC. Nếu họ cứng rắn, hãy chuyển sang phương án B: Yêu cầu Chủ đầu tư mua Bảo hiểm rủi ro địa chất hoặc trích một quỹ dự phòng (Provisional Sum) riêng cho xử lý nền móng.
Bản dịch toàn văn FIDIC Silver 2017 song ngữ file word
Chúng tôi cung cấp bản dịch toàn văn, chất lượng cao, có sẵn ở dạng file word, của Sách Bạc FIDIC 2017. Dưới đây là một vài trang đầu của bản dịch song ngữ Anh-Việt FIDIC Silver Book 2017:
FIDIC Pink Book 2005 song ngu Anh Viet (Preview)Trên đây là bản xem trước một vài trang đầu của FIDIC Silver Book 2017 song ngữ. Tải file word toàn bộ bản dịch song ngữ Anh Việt của Sách Bạc FIDIC tại đây:
[File word] Bản dịch FIDIC Silver Book 2017 song ngữ Anh Việt (full)
Các mẫu hợp đồng FIDIC song ngữ có sẵn khác
Dịch vụ soạn hợp đồng song ngữ theo yêu cầu
Chúng tôi cung cấp dịch vụ soạn thảo, biên tập và dịch thuật hợp đồng song ngữ Việt Anh, Việt Trung, Việt Nhật, Việt Hàn, v.v. “may đo” theo yêu cầu. Giá trọn gói công khai và cam kết không phát sinh!
Xem thêm: Bảng giá soạn hợp đồng song ngữ theo yêu cầu
Liên hệ ngay: 0934.436.040 (ĐT/Zalo/Whatsapp) để được tư vấn và hỗ trợ nhiệt tình!
